{"id":25299,"date":"2024-01-19T18:01:20","date_gmt":"2024-01-19T18:01:20","guid":{"rendered":"https:\/\/co-travels.com\/gaplangyr-goraghana\/"},"modified":"2025-07-21T14:07:57","modified_gmt":"2025-07-21T14:07:57","slug":"gaplangyr-goraghana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/gaplangyr-goraghana\/","title":{"rendered":"Gapla\u0148gyr goraghanasy"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gapla\u0148gyr d\u00f6wlet goraghanasy 1979-njy \u00fdyly\u0148 19-njy awgustynda d\u00f6redilen, Da\u015foguz wela\u00fdatyny\u0148 \u00e7\u00e4ginde, T\u00fcrkmenistany\u0148 demirgazyk-g\u00fcnbatar \u00e7etinde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. Goraghanany\u0148 esasy maksady \u00e7\u00f6l me\u00fddanlaryny, \u00f6s\u00fcmlik we ha\u00fdwanat d\u00fcn\u00fd\u00e4sini goramakdyr. M\u00f6h\u00fcm \u00e7\u00e4releri\u0148 hatarynda \u00dcst\u00fdurdy\u0148 dag go\u00e7laryny\u0148, jerenleri\u0148, gulany\u0148, ita\u00fdyny\u0148 sanyny saklamak we dikeltmek g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tutul\u00fdar. \u201cGapla\u0148gyr\u201d di\u00fden ady\u0148 ozal bu \u00fderlerde \u201cgum gapla\u0148yny\u0148\u201d (gepardy\u0148) mesgen tutanlygy seb\u00e4pli d\u00f6r\u00e4ndigi \u00f6\u0148e s\u00fcr\u00fcl\u00fd\u00e4r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Goraghana 282,2 m\u00fc\u0148 gektar me\u00fddany e\u00fdele\u00fd\u00e4r, ondan ba\u015fga-da onu\u0148 garamagynda umumy me\u00fddany 821 gektar bolan \u015easenem we Sarygamy\u015f zakaznikleri d\u00f6redildi. Zakaznikleri\u0148 wezipesi Sarygamy\u015f k\u00f6l\u00fcni\u0148 suw gi\u0148i\u015fliklerinde \u00fda\u015fa\u00fdan gu\u015flary goramakdan, jerenleri\u0148, a\u00fdraklary\u0148 (dag go\u00e7laryny\u0148) we sa\u00fdgaklary\u0148 sanyny k\u00f6peltmekden, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da gulanly ozalky mesgenine ga\u00fdtadan u\u00fdgunla\u015fdyrmakdan we k\u00f6peltmekden ybaratdyr.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sa\u00fdgak<br>Goraghanany\u0148 \u00fder \u00fcst\u00fcni\u0148 \u00f6zbolu\u015fly ke\u015fbini gyry\u0148 endigan, da\u015fly we e\u0148\u0148it me\u00fddanlary, kert \u00e7\u00fc\u0148kler, \u00e7\u00f6ketlikler, gury hanalar, a\u0148\u0148at-a\u0148\u0148at gum depeleri \u00fdaly d\u00fcrli \u015fekiller d\u00f6red\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu \u00fderde \u00fdyly\u0148 orta\u00e7a temperaturasy +11\u00b0 gradus. I\u0148 sowuk a\u00fd bolan \u00fdanwarda orta\u00e7a temperatura -5\u00b0 gradusa \u00e7enli a\u015fakla\u00fdan bolsa, i\u00fdul a\u00fdyny\u0148 orta\u00e7a temperaturasy +28\u00b0 gradusa barabar bol\u00fdar. \u00ddyly\u0148 dowamynda ma\u00fdyl g\u00fcnleri\u0148 sany 210 g\u00fcne \u00fdet\u00fd\u00e4r. Atmosfera ygallaryny\u0148 h\u00e4si\u00fdeti bo\u00fdun\u00e7a goraghana T\u00fcrkmenistany\u0148 gurak, ygaly\u0148 mukdary 100 millimetrden az bol\u00fdan me\u00fddanlarynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. Toprakdaky bar bolan yzgary\u0148 aglabasy e\u00fd\u00fd\u00e4m aprel a\u00fdynda har\u00e7lanyp gutar\u00fdar. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in tomus a\u00fdlary otjumak \u00f6s\u00fcmlikler topragy\u0148 \u00fdokarky gatlaklarynda yzgary\u0148 \u00fdetme\u00fd\u00e4nligi \u00fc\u00e7in \u00f6s\u00fcp bilme\u00fd\u00e4rler.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Goraghanany\u0148 \u00f6s\u00fcmlik d\u00fcn\u00fd\u00e4si h\u00e4zirki wagtda \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 300-e gola\u00fd g\u00f6rn\u00fc\u015fini \u00f6z i\u00e7ine al\u00fdar. Olary\u0148 \u00fdarpysyndan gowragy selmeler, atanak g\u00fcll\u00fcler, \u00e7yl\u015fyrymly g\u00fcll\u00fcler, d\u00e4neliler we k\u00f6s\u00fckliler ma\u015fgalasyna degi\u015fli bolup dur\u00fdar. H\u00e4si\u00fdetlendiril\u00fd\u00e4n bu me\u00fddan \u00e7\u00f6ll\u00fckleri\u0148 g\u00fcnorta we demirgazyk a\u015faky zolagyny\u0148 sepgidi \u00fc\u00e7in mahsus bolan \u00f6s\u00fcmliklerden ybaratdyr. Gapla\u0148gyr gyryny\u0148 \u00f6s\u00fcmlik \u00f6rt\u00fcgi gysga bo\u00fdly, \u00fdarym gyrymsy \u00f6s\u00fcmliklerden, esasanam bo\u00fdurgandan ybaratdyr. Otjumak \u00f6s\u00fcmliklerden bolsa bir\u00fdyllyk selmeler, se\u00fdregir\u00e4gem bolsa gyrty\u00e7, k\u00e4bir efemerler we be\u00fdleki k\u00f6p otlara du\u015f gelmek bol\u00fdar. Gyrda \u00f6r\u00e4n se\u00fdrek g\u00f6geren pes bo\u00fdluja gara sazaga hem du\u015f gelin\u00fd\u00e4r. Ygaly\u0148 k\u00f6p bolan \u00fdyllarynda Gapla\u0148gyry\u0148 \u00fcsti k\u00f6p g\u00f6rn\u00fc\u015fli efemerleri\u0148 galy\u0148 \u00f6rt\u00fcgi bilen \u00f6rt\u00fcl\u00fd\u00e4r, ondan ba\u015fga-da Gara\u015for \u00e7\u00f6ketligi bolsa hi\u00e7 hili \u00f6s\u00fcmligi\u0148 \u00fdoklugy bilen tapawutlan\u00fdar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00ddokarky Uzbo\u00fd ugruny\u0148 \u00e7\u00e4gelikleri bolsa \u00f6s\u00fcmlikler bilen berkle\u015fendir. Sarygamy\u015f k\u00f6l\u00fcni\u0148 \u00fdakalaryndaky ak \u00e7\u00e4geliklerde bolsa \u00fdylakly gary\u015fyk-sazaklar gi\u0148 \u00fda\u00fdrandyr. \u00c7\u00e4ge depelerini\u0148 aralaryndaky pesliklerde gara sazaklara-da sata\u015fmak m\u00fcmkin. Goraghanany\u0148 me\u00fddanlarynda se\u00fdrek du\u015f gel\u00fd\u00e4n \u00f6s\u00fcmliklerden hywa \u015forasy we Krasnowodsk \u00e7\u00e4gemigi (\u00fdum\u015fak tohumlyja) \u00f6s\u00fd\u00e4r. Bular T\u00fcrkmenistany\u0148 Gyzyl kitabyna girizilen \u00f6s\u00fcmliklerdir. Bu \u00f6s\u00fcmlikler goraghanada ylmy ta\u00fddan \u00f6wrenil\u00fd\u00e4r we olary tebigy \u00fdagda\u00fdda \u00f6sm\u00e4ge \u00fdaramly \u00fderlerine g\u00f6\u00e7\u00fcrmek we medeni zolakda \u00f6sd\u00fcrip \u00fdeti\u015fdirmek bo\u00fdun\u00e7a i\u015fler ge\u00e7iril\u00fd\u00e4r. \u015eonu\u0148 \u00fdaly-da, goraghanada to\u00fdnakly ha\u00fdwanlary\u0148 ot-i\u00fdmler bilen \u00fcpj\u00fcn\u00e7iligi we onu\u0148 ha\u00fdwanlara ed\u00fd\u00e4n t\u00e4siri i\u00e7gin \u00f6wrenil\u00fd\u00e4r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu \u00fderini\u0148 ha\u00fdwanat d\u00fcn\u00fd\u00e4si \u00f6zbolu\u015flydyr we se\u00fdrek hem gymmatly g\u00f6rn\u00fc\u015flere ba\u00fddyr. Goraghanany\u0148 we zakaznikleri\u0148 me\u00fddanlarynda \u00fdabany ha\u00fdwanlary\u0148 26, gu\u015flary\u0148 bolsa 150-den gowrak g\u00f6rn\u00fc\u015fine du\u015f gelmek bol\u00fdar. Olardan s\u00fc\u00fddemdirijileri\u0148 10 g\u00f6rn\u00fc\u015fi, gu\u015flary\u0148 11, s\u00fc\u00fdrenjileri\u0148 6 g\u00f6rn\u00fc\u015fi T\u00fcrkmenistany\u0148 Gyzyl kitabyna girizilendir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u00fc\u00fdreniji ha\u00fdwanlardan goraghanany\u0148 me\u00fddanlarynda jy\u0148\u0148yldawuk we galkanlyja asjagazlara, \u00fdylanlary\u0148 8 g\u00f6rn\u00fc\u015fine, \u00e7\u00f6l \u00fdylan\u00e7ylaryna, takyr patmasyna, zemzene we birn\u00e4\u00e7e suwulgan g\u00f6rn\u00fc\u015fli s\u00fc\u00fdrenijilere sata\u015fmak bol\u00fdar. Goraghanany\u0148 me\u00fddanlaryndaky ha\u00fdwanlardan esasanam dag go\u00e7lary, jerenler (ke\u00fdik) we gulanlar \u00fcns\u00fc\u0148i \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r. Olary\u0148 hemmesi T\u00fcrkmenistany\u0148 Gyzyl kitabyna girizildi. Jeren se\u00fdrek du\u015f gel\u00fd\u00e4n ha\u00fdwanlary\u0148 biri bolsa-da, o\u0148a goraghanany\u0148 \u00e4hli \u00fderinde sata\u015fmak m\u00fcmkin. Emma, t\u00e4 adamlar tehnikany\u0148 k\u00f6megi bilen \u015fe\u00fdle ha\u00fdwanlary k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin gyryp ba\u015fla\u00fdan\u00e7a, olary\u0148 sany azda-k\u00e4nde durnuklydy. \u00c7\u00f6lleri\u0148 adam tarapyndan g\u00fc\u00fd\u00e7li \u00f6zle\u015fdirilip ba\u015flanmagy netijesinde jerenleri\u0148 tebigy arealyny\u0148 (\u00fda\u00fdran \u00fderini\u0148) gysgalmagy, k\u00e4bir gazaply gy\u015flary\u0148 olary\u0148 i\u00fdmsizlikden k\u00f6p\u00e7\u00fclikle\u00fdin gyrylmagyna getirmegi, hemmesini\u0148 \u00fcstesine-de, k\u00e4bir zandy\u00fdaman adamlary\u0148 h\u00e4zirki zaman tehnikasyny\u0148 k\u00f6megi bilen ed\u00fd\u00e4n brakon\u00fder\u00e7iligi jerenleri\u0148 sanyny\u0148 \u00f6r\u00e4n \u00e7alt azalmagyna, k\u00e4bir \u00fderlerde bolsa has se\u00fdrekle\u015fmegine \u00fda-da \u00fditip gitmegine getirdi. Goraghana d\u00f6redilenden so\u0148 bolsa bu ha\u00fdwanlary\u0148 sany a\u00e7-a\u00e7an k\u00f6pelip ba\u015flady.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dag go\u00e7lary hem goraghanada se\u00fdrek du\u015f gel\u00fd\u00e4n, T\u00fcrkmenistany\u0148 Gyzyl kitabyna girizilen ha\u00fdwanlary\u0148 biridir. Olara esasanam g\u00fcnorta \u00dcst\u00fdurdy\u0148 Gapla\u0148gyr gyryna birle\u015f\u00fd\u00e4n berk ga\u00fdalarynda we Gapla\u0148gyr \u00e7\u00fc\u0148kinde du\u015f gelmek bol\u00fdar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gulan Da\u015foguz wela\u00fdatynda \u00fditip giden to\u00fdnakly ha\u00fdwanlary\u0148 biri hasaplan\u00fdardy. 1983-87-nji \u00fdyllarda goraghanany\u0148 i\u015fg\u00e4rlerini\u0148 tagallasy bilen Bathyz goraghanasyndan gulanlary\u0148 100-den gowragy Sarygamy\u015f \u00e7\u00f6ketligine getirilip go\u00fdberildi. Gulanlar \u00f6zlerini\u0148 \u00f6\u0148ki mesgenine tiz u\u00fdgunla\u015fdylar. H\u00e4zirki wagtda Ze\u0148\u0148ibaba k\u00f6l\u00fcni\u0148 t\u00f6wereklerinde, Sarygamy\u015f \u00e7\u00f6ketliginde, \u00dcst\u00fdurt gyryny\u0148 eteklerinde, \u00ddedihowuz takyrlyklarynda gulan s\u00fcrileri gabat gel\u00fd\u00e4r. Bulardan ba\u015fga-da to\u00fdnakly ha\u00fdwanlardan sa\u00fdgaklara we \u00fdekegapanlara du\u015f gelmek bol\u00fdar. Sa\u00fdgak Tebigaty Goramagy\u0148 Halkara So\u00fduzyny\u0148 Gyzyl kitabyna hem girizildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Goraghanada \u00fdyrtyjylardan m\u00f6jek, s\u00e4hra pi\u015figi, torsuk, tilki, \u015fagal, garagulak, ita\u00fdy \u00fdaly ha\u00fdwanlar hem \u00fda\u015fa\u00fdarlar. \u015eonu\u0148 \u00fdaly-da oklykirp\u00e4 du\u015f gelmek bol\u00fdar. Bulardan garagulak, ita\u00fdy we oklykirpi T\u00fcrkmenistany\u0148 Gyzyl kitabyna girizilendir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gemrijilerden goraghanada esasan hem tow\u015fan, sary we in\u00e7e barmak \u00fdumran (ala\u0148\u0148yrt), bozsy\u00e7an, \u00f6\u00fd sy\u00e7any we at\u00fdalman \u00fdaly ha\u00fdwanlar \u00fda\u015fa\u00fdarlar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00fcrkmenistanda gu\u015flary\u0148 340-dan gowrak g\u00f6rn\u00fc\u015fi bolup \u015fonu\u0148 150-\u00e4 gola\u00fdy Da\u015foguz wela\u00fdatynda du\u015f gel\u00fd\u00e4r. Olar hem biri-birinden \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f obrazy bilen tapawutlan\u00fdar. K\u00e4biri \u00e7\u00f6lde \u00fda\u015fa\u00fdan bolsa, k\u00e4birleri suwu\u0148 \u00fdakasynda mekan tutyn\u00fdar. Biri u\u00e7up ge\u00e7\u00fd\u00e4r, be\u00fdlekisi hemi\u015felik \u00fda\u015fa\u00fdar. Gu\u015flardan i\u0148 k\u00f6p sanlysy ser\u00e7eler otr\u00fdadyna degi\u015flidir. Bulary\u0148 arasynda has gi\u0148 \u00fda\u00fdrany torga\u00fdlardyr. Goraghana \u00fdyrtyjy gu\u015flary\u0148 k\u00f6pd\u00fcrliligi bilenem \u00fcns\u00fc\u0148i \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r. Bu \u00fderde b\u00fcrg\u00fct, \u00fctelgi, depe sy\u00e7an\u00e7ysy, \u00fdylan\u00e7y gyrgy, g\u00f6wenek we \u015fu\u0148a me\u0148ze\u015f gu\u015flara has k\u00f6p du\u015f gelmek bol\u00fdar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sarygamy\u015f k\u00f6l\u00fcni\u0148 t\u00f6wereginde hem gu\u015flary\u0148 83 g\u00f6rn\u00fc\u015fi bolup, olardan 7 g\u00f6rn\u00fc\u015fi bolup, olardan 7 g\u00f6rn\u00fc\u015fi (gyzgylt we bu\u00fdraly gotanlar, ka\u015fyk\u00e7y, gyzyl gaz, k\u00f6rje, garaba\u015f \u00e7arlak, ak gu\u00fdruk garagy\u015f) T\u00fc\u00fcrkmenistany\u0148 Gyzyl kitabyna girizlen g\u00f6rn\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Goraghanada T\u00fcrkmenistany\u0148 Gyzyl kitabyna girizilen, se\u00fdrek du\u015f gel\u00fd\u00e4n gu\u015flary\u0148 biri hem togdarydyr. Bu \u00f6r\u00e4n az \u00f6wrenilen gu\u015flary\u0148 hataryna gir\u00fd\u00e4r. Bu gu\u015f san ta\u00fddan \u00f6r\u00e4n az bolup, berk goraga alnandyr.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gapla\u0148gyr d\u00f6wlet goraghanasy 1979-njy \u00fdyly\u0148 19-njy awgustynda d\u00f6redilen, Da\u015foguz wela\u00fdatyny\u0148 \u00e7\u00e4ginde, T\u00fcrkmenistany\u0148 demirgazyk-g\u00fcnbatar \u00e7etinde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. Goraghanany\u0148 esasy maksady \u00e7\u00f6l me\u00fddanlaryny, \u00f6s\u00fcmlik we ha\u00fdwanat d\u00fcn\u00fd\u00e4sini goramakdyr. M\u00f6h\u00fcm \u00e7\u00e4releri\u0148 hatarynda \u00dcst\u00fdurdy\u0148 dag go\u00e7laryny\u0148, jerenleri\u0148, gulany\u0148, ita\u00fdyny\u0148 sanyny saklamak we dikeltmek g\u00f6z \u00f6\u0148\u00fcnde tutul\u00fdar&#8230;.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":28147,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[113],"tags":[109,111],"class_list":["post-25299","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tebigat","tag-isjenlik","tag-tebigat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25299","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25299"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25299\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28151,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25299\/revisions\/28151"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28147"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25299"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25299"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25299"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}