{"id":25301,"date":"2025-07-05T17:54:57","date_gmt":"2025-07-05T17:54:57","guid":{"rendered":"https:\/\/co-travels.com\/dayahatyn-deryasy\/"},"modified":"2025-07-21T13:55:34","modified_gmt":"2025-07-21T13:55:34","slug":"dayahatyn-deryasy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/dayahatyn-deryasy\/","title":{"rendered":"DA\u00ddAHATYN KERWENSARA\u00ddY"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"25301\" class=\"elementor elementor-25301 elementor-23651\">\n\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-c3e4d02 elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"c3e4d02\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-fb2d6e6\" data-id=\"fb2d6e6\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-fd822b8 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"fd822b8\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Da\u00fdahatyn binag\u00e4rlik \u00fdadyg\u00e4rligi &#8211; G\u00fcndogar bilen G\u00fcnbatary\u0148 arasynda s\u00f6wdany\u0148 g\u00fcll\u00e4p \u00f6sen d\u00f6wr\u00fcnden b\u00e4ri durky gowy saklanyp galan kerwensara\u00fdlary\u0148 biridir.<br \/>Lebap wela\u00fdatyny\u0148 demirgazygynda T\u00fcrkmenabatdan 170 kilometr aralykda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n kerwensara\u00fd m\u00fc\u0148 \u00fdyl t\u00f6weregi mundan ozal Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 demirgazyk b\u00f6leginde gurlupdyr. Onu\u0148 diwarlaryny\u0148 bezegi, arkany\u0148-a\u00fdlawly \u00f6r\u00fcmleri, g\u00fcber\u00e7ekleri we g\u00fcmmezleri bi\u015fen kerpi\u00e7den gurlupdyr.<br \/>\u00ddyllary\u0148 ge\u00e7megi bilen \u00fdagy\u015f-\u00fdagmyry\u0148 t\u00e4siri esasynda berk kirpije-de \u00fdaramaz t\u00e4sirini \u00fdetir\u00fd\u00e4r. Kerwensara\u00fdy\u0148 mundan be\u00fdl\u00e4gem dargap gitmegini\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almak \u00fc\u00e7in T\u00fcrkmenistany\u0148 Medeni\u00fdet ministrligini\u0148 \u00fdanyndaky Taryhy we medeni \u00fdadyg\u00e4rlikleri goramak, \u00f6wrenmek we abatlamak bo\u00fdun\u00e7a milli m\u00fcdiri\u00fdeti AB\u015e-ny\u0148 il\u00e7isini\u0148 Medeni mirasy gorap saklamak bo\u00fdun\u00e7a gaznasyny\u0148 goldamagynda, abatla\u00fdy\u015f i\u015flerini\u0148 birinji tapgyryny amala a\u015fyrdy. Ejiz diwarlar, \u00f6t\u00fckler we syr\u00e7aly \u00fderleri konserwasi\u00fda edildi. Galere\u00fdany\u0148 demirgazyk-g\u00fcndogar tarapyndaky howlyny\u0148 \u00f6\u0148 tarapy b\u00f6lekle\u00fdin abatla\u015fdyryldy we esasy girelg\u00e4ni\u0148 dargan \u00fdokarky b\u00f6legini\u0148 i\u00e7i-da\u015fy dikeldildi. Orta asyrlardan galan kerpi\u00e7leri\u0148 ulanyp bolanlary ulanyldy we olary\u0148 nusgasynda t\u00e4ze kerpi\u00e7ler ta\u00fdarlanyldy. Taslamany\u0148 ba\u015flangy\u00e7 tapgyryny taryh ylymlaryny\u0148 kandidaty Muhammet M\u00e4mmedowy\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ylgynda binag\u00e4rler Derkar Dowletow, Ruslan Myradow, Maksatmyrat Amanow, Rahmanguly \u00ddazhanow bilen Halykberdi Annagulu\u00fdew dagy \u00fderine \u00fdetirdiler.<br \/>Kerwensara\u00fddan \u00f6\u0148 bu \u00fderde IX asyry\u0148 ba\u015fynda d\u00f6rtgyra\u0148 gala (arap\u00e7a-rabat) gurlupdyr. \u015eu kysmy harby galalar Merkezi Azi\u00fdany\u0148 alys sebitlerind\u00e4ki musulman d\u00fcn\u00fd\u00e4sini\u0148 \u00e7\u00e4klerini goramaga ni\u00fdetlenipdir. \u015eol d\u00f6w\u00fcrde Tahyr ibn H\u00fcse\u00fdn Arap Halyfatyny\u0148 Horasandaky emiri eken.Galany\u0148 ilkinji adyny irki yslamy\u0148 taryhynda belli yz galdyran \u015fu \u015fahsy\u00fdeti\u0148 ady bilen baglany\u015fdyr\u00fdarlar.<br \/>Seljuklar e\u00fd\u00fdamynda XI-XII asyrlarda ol Amuldan (h\u00e4zirki T\u00fcrkmenabatdan) Horezme bar\u00fdan \u00fdolda gurlan kerwensara\u00fda \u00f6wr\u00fclipdir. Orta asyr ussalary bi\u015fen kerpiji bezeg materialy h\u00f6km\u00fcnde diwarlary nepis bezemekde ulanypdyrlar, \u015fe\u00fdle hem bu \u00fderde minaralary\u0148 yzy hem saklanyp galypdyr. \u00ddadyg\u00e4rlikde ge\u00e7irilen barlaglara gatna\u015fan belli taryh\u00e7y Galina Puga\u00e7enkowa: \u201eG\u00fcndogar we G\u00fcnbatar \u00fdurtlaryny\u0148 arasyndaky halkara ykdysady gatna\u015fyklary\u0148 \u00e7\u00e4gini\u0148 gi\u0148emegi kerwensara\u00fdlary\u0148 we bazarlary\u0148 barha k\u00f6p gurulmagyna getiripdir. Bu gi\u0148 me\u00fddanly binalar ka\u015fa\u0148lygy bilen ha\u00fdran galdyr\u00fdar, binag\u00e4rlik ta\u00fddan k\u00e4mil. Da\u00fdahatyn kerwensara\u00fdy i\u00e7erki we da\u015farky kerpi\u00e7 bezeglerine ba\u00fdlygy bilen ha\u00fdran ed\u00fd\u00e4r\u201d-di\u00fdip belle\u00fd\u00e4r.<br \/>Kerwensara\u00fda gola\u00fdla\u015fdygy\u0148\u00e7a Da\u00fdahatyny\u0148 ka\u015fa\u0148 girelgesi we bizi\u0148 g\u00fcnlerimize \u00e7enli saklanmadyk to\u00fdun diwarlary\u0148 b\u00f6lekleri bile gur\u015falyp duran be\u00fdleki binalary g\u00f6ze il\u00fd\u00e4r. Gadymy kerwensara\u00fdy\u0148 112\u0445125 me\u00fddany hem ha\u00fdran galdyr\u00fdar.<br \/>Onu\u0148 d\u00f6rtgyra\u0148 i\u00e7erki howlusyny\u0148 girelgesinde simmetriki bezelen panolary\u0148 \u00fc\u00e7isi belent arkany t\u00f6werekle\u00fd\u00e4r. Olarda kerpi\u00e7 bilen\u201cAllahu ekbar\u201c di\u00fden \u00fdazgy hem-de Pygamberimiz Muhammet ale\u00fdhiessalamy\u0148 we d\u00f6rt \u00e7ary\u00fdarlar: Ebubekiri\u0148, Omary\u0148, Osmany\u0148 we Alyny\u0148 atlary \u00fdazylypdyr.<br \/>Kerwensara\u00fdy\u0148 girelgesi Amyder\u00fda gola\u00fd demirgazyk tarapdan go\u00fdlupdyr. \u015ee\u00fdtmek bilen ussalar ony gyzgyn \u00e7\u00e4geli \u015femaldan gorap, \u00f6teg\u00e7iler \u00fc\u00e7in \u00fdakymly howany\u0148 bolmagyny\u0148 aladasyny edipdirer. Depesi g\u00fcmmezli d\u00fcrli \u00f6l\u00e7egd\u00e4ki otaglar myhmanlary\u0148 ygty\u00fdarynda bolupdyr. Ka\u015fa\u0148 bezelen myhman ja\u00fdlary-da bolupdyr, bu bolsa Da\u00fdahatyny\u0148 di\u0148e bir t\u00e4jirleri\u0148 dyn\u00e7 almagy \u00fc\u00e7in d\u00e4l, e\u00fdsem \u00f6z m\u00fclk\u00fcne se\u00fdil-se\u00fdrana \u00e7ykan \u00fdokary wezipeli emirleri\u0148 saklanan \u00fderi hem bolandygyna \u015fa\u00fdatlyk ed\u00fd\u00e4r.<br \/>Gapylary\u0148 bolmazlygy we gapdalky otaglara in\u00e7ejik \u00f6t\u00fckleri\u0148 bolmagy kerwensara\u00fdy\u0148 di\u0148e tomus g\u00fcnleri \u015fu maksat \u00fc\u00e7in ulanylandygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. Binany\u0148 tutu\u015f perimetrinde howa t\u00e4mizle\u00fdjiler bar. Gadymy \u201cmyhmanhanany\u0148\u201d e\u00fdeleri ambarlar we k\u00f6mek\u00e7i ja\u00fdlary\u0148 hem aladasyny edipdirler, \u00fd\u00fck da\u015fa\u00fdan ha\u00fdwanlar we olary\u0148 i\u00fdmi \u00fc\u00e7in \u00fderler kerwensara\u00fdy\u0148 da\u015fynda iki girelgeli gi\u0148i\u015f \u00fderde \u00fderle\u015fipdir. U\u00e7ardan d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclen suratlar esasynda d\u00f6redilen Da\u00fdahatyny\u0148 nusgasy bu orta asyr \u00fdadyg\u00e4rligini\u0148 her bir b\u00f6legini\u0148 o\u00fdlan\u015fykly gurlanlygy we k\u00e4milligini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<br \/>\u00abDa\u00fdahatyn kerwensara\u00fdyny\u0148 binag\u00e4rligi k\u00e4milligi\u0148 nusgasy bolup, onda gurlu\u015fyny\u0148 maksada la\u00fdyklygy, \u00e7eper\u00e7ilik k\u00e4milligi we funksional degerliligi a\u00fdrylmaz b\u00fctewilikde jemlenipdir\u00bb &#8211; di\u00fdip Galina Puga\u00e7enkowa nygta\u00fdar.<br \/>T\u00fcrkmen restawratorlary orta asyr \u201cmyhmanhanasyny\u201d t\u00e4ze ke\u015fbe saldylar, abatla\u00fdy\u015f i\u015flerini\u0148 ba\u015flangy\u00e7 tapgyry tamamlanandan so\u0148 \u00dduNESKO-ny\u0148 B\u00fctind\u00fcn\u00fd\u00e4 mirasyny\u0148 sanawyna h\u00f6d\u00fcrlenen D\u00fdahatyn kerwensara\u00fdyny saklap galmak bo\u00fdun\u00e7a indiki i\u015fleri\u0148 tapgyry kesgitleniler.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Da\u00fdahatyn binag\u00e4rlik \u00fdadyg\u00e4rligi &#8211; G\u00fcndogar bilen G\u00fcnbatary\u0148 arasynda s\u00f6wdany\u0148 g\u00fcll\u00e4p \u00f6sen d\u00f6wr\u00fcnden b\u00e4ri durky gowy saklanyp galan kerwensara\u00fdlary\u0148 biridir.Lebap wela\u00fdatyny\u0148 demirgazygynda T\u00fcrkmenabatdan 170 kilometr aralykda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n kerwensara\u00fd m\u00fc\u0148 \u00fdyl t\u00f6weregi mundan ozal Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00fdoluny\u0148 demirgazyk b\u00f6leginde gurlupdyr. Onu\u0148 diwarlaryny\u0148 bezegi,&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":25060,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[108,149],"tags":[110,109],"class_list":["post-25301","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya-mirasy","category-world-heritage-2","tag-dunya-mirasy","tag-isjenlik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25301","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25301"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25301\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28402,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25301\/revisions\/28402"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25060"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25301"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25301"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25301"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}