{"id":25309,"date":"2025-07-05T17:48:47","date_gmt":"2025-07-05T17:48:47","guid":{"rendered":"https:\/\/co-travels.com\/seyit-jamal-ad-din-mesjidi-anau\/"},"modified":"2025-07-21T13:55:59","modified_gmt":"2025-07-21T13:55:59","slug":"seyit-jamal-ad-din-mesjidi-anau","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/seyit-jamal-ad-din-mesjidi-anau\/","title":{"rendered":"Se\u00fdit Jemaleddin metjidi"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"25309\" class=\"elementor elementor-25309 elementor-23649\">\n\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-e647215 elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"e647215\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-2d061bb\" data-id=\"2d061bb\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3efbb7e elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"3efbb7e\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Se\u00fdit Jemaleddin metjidi<\/p><p>\u00ddadyg\u00e4rligi\u0148 \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderi: Ahal wela\u00fdatyny\u0148 Ak Bugda\u00fd etraby.<br \/>\u00ddadyg\u00e4rligi\u0148 d\u00f6wri: b.e. XV asyry<br \/>Se\u00fditjemaleddin metjidi atlary bilen belli bolan bu ymarat hakykatdan \u00f6r\u00e4n \u00e7yl\u015fyrymly desga bolup, metjidi\u0148, guburhanany\u0148, medres\u00e4ni\u0148 we hanakany\u0148 wezipelerini \u00fderine \u00fdetiripdir.<br \/>\u00c4newd\u00e4ki metjidi \u00f6wrenmegi\u0148 ba\u015flangyjyny W.A.\u017dukowski\u00fd (1886-njy \u00fdylda) ba\u015flapdyr. 1904-nji \u00fdylda haraba\u00e7ylygy R.Pompellini\u0148 amerikan ekspedisi\u00fdasy gyzypdyr. Sowet T\u00fcrkmenistany\u0148 \u015fertlerinde, \u00fdagny 1920-nji \u00fdyllarda A.A.Karelin we W.R.Tripolski\u00fd \u00e7ag\u015famagy\u0148 we \u00fdykylmagy\u0148 seb\u00e4plerini barlapdyrlar, S.S.Skl\u00fdarowski\u00fd bolsa \u00e7yzgysyny \u00fderine \u00fdetiripdir. D\u00fcrli wagtlarda rejele\u00fdi\u015f \u00e7\u00e4releri (W.R.Tripolski\u00fd, N.M.Ba\u00e7inski\u00fd) hem amala a\u015fyryldy. 1947-nji \u00fdylda M.E.Massony\u0148 \u00fdolba\u015f\u00e7ylygy astynda G\u00fcnorta T\u00fcrkmenistan arheologik ekspedisi\u00fdasy (GTAK\u00c4) metjidi \u00e7u\u0148 we hemmetarapla\u00fdyn \u00f6wrenmek i\u015fini ge\u00e7irdi.<br \/>Metjidi\u0148 pe\u015ftagyny\u0148 \u00fdokarsynda Horasany\u0148 h\u00f6k\u00fcmdary soltan Abul-Kasym-Babyry\u0148 (1446-1457 \u00fd.) ady tutul\u00fdan uly \u00fdazgyda \u015fe\u00fdle di\u00fdilipdir: \u201cBu gurlu\u015fyk be\u00fdik soltan, \u00f6z halklaryny\u0148 e\u00fdeleri, \u00fdurtlary\u0148 we asyrlary\u0148 penak\u00e4ri Abul-Kasym-Babyr Bahadurhan paty\u015falyk s\u00fcren wagtynda guruldy, hemmeden be\u00fdigi\u0148 \u00f6zi onu\u0148 h\u00e4kimi\u00fdetini we onu\u0148 paty\u015falygyny ebedile\u015fdirsin\u201d.<br \/>Be\u00fdleki \u00fdazgylarda \u201cG\u00f6zellik \u00f6\u00fd\u00fcni\u201d Muhmammet di\u00fden birini\u0148 \u00f6z kakasy Jemal-ed-d\u00fcn\u00fd\u00e4-wa-d-dini\u0148 \u00fdadyg\u00e4rligi \u00fc\u00e7in \u00f6z seri\u015fdeleri bilen 1455-1456-njy \u00fdyllarda gurdurandygy hakyndaky maglumat getiril\u00fd\u00e4r.<br \/>G.A.Puga\u00e7enkowa metjidi\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki \u00fdazgyda ady gel\u00fd\u00e4n Muhammedi soltany\u0148 weziri bolan Muhammet Huda\u00fddot di\u00fdip tassykla\u00fdar, \u00f6zi-de onu\u0148 bu \u00fderde ja\u00fdlanan kakasy Jemaleddini\u0148 doglan \u00fderini\u0148 \u00c4newdigini kesgitle\u00fd\u00e4r.<br \/>Desga gurlup tamamlanmandyr, \u00e7\u00fcnki soltan Babyr \u00f6lenden so\u0148 (1457) \u00f6zara uru\u015flar we we\u00fdran\u00e7ylyklar d\u00f6wri ba\u015flanypdyr. O\u0148at bi\u015fen kerpi\u00e7den bina edilen metjit syr\u00e7a bilen gysganylman bezelipdir. Pe\u015ftagy demirgazyga bakdyrylypdyr we ja\u00fdy\u0148 j\u00fcmm\u00fc\u015finde, g\u00fcnorta diwary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde syr\u00e7alar bilen bezelen m\u00e4hrap bolupdyr. Onu\u0148 gapdallarynda g\u00fcnorta diwary\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcnde insizje tag\u00e7alar edilipdir, olar diwary\u0148 da\u015f \u00fd\u00fcz\u00fcne \u00e7ykytly edilipdir. Metjidi\u0148 be\u00fdleki iki diwarynda, hersinde ikiden, inli, \u00e7u\u0148 tag\u00e7alar edilipdir. Pe\u015ftagy\u0148 syr\u00e7aly bezegini\u0148 \u00e7eper\u00e7ilik \u00f6zbolu\u015flulygyny\u0148 uly gymmaty bolupdyr, onda biri-birine tarap kellelerini uzadyp, s\u00fc\u00fdn\u00fc\u015fip gel\u00fd\u00e4n iki sany e\u00fdmen\u00e7 g\u00f6rn\u00fc\u015fli a\u017edarhany\u0148 \u015fekili \u00e7ekilipdir. Olary\u0148 sarymtygrak g\u00f6wresi ownuk \u00f6s\u00fcmlik nagy\u015fly garamtyl-mawy syr\u00e7a d\u00fc\u015fegi\u0148 \u00fcst\u00fcnde towlanyp bar\u00fdar, ol ownuk \u00f6s\u00fcmlik nagy\u015flary jandarlary\u0148 her birini\u0148 a\u00e7ylan agzyndan ba\u015flan\u00fdar.<br \/>\u015eu\u0148a me\u0148ze\u015f a\u017edarhalary\u0148 dini ymaratda \u015fekillendirili\u015fini\u0148 nusgasy Orta Azi\u00fdada ba\u015fga \u00fdok. A\u017edarhalary \u015fekillendirmegi\u0148 Orta Azi\u00fda sungatyny\u0148 taryhyna \u00e7u\u0148dan orna\u015fyp gid\u00fd\u00e4ndigine garamazdan, \u00c4new metjidind\u00e4ki suraty\u0148 gelip \u00e7yky\u015fyny\u0148 gutarnykly d\u00fc\u015f\u00fcndirili\u015fi henize \u00e7enli tapylanok. \u00c4new metjidinde a\u017edarhalary\u0148 \u015fekillendirilmegini\u0148 manysyna has ynamlyrak d\u00fc\u015f\u00fcndiri\u015fi G.A.Puga\u00e7enkowa ber\u00fd\u00e4r, ol \u201cmuny\u0148 \u00f6zi XV asyrda \u00c4new t\u00f6wereginde \u00fda\u015fan esasy t\u00fcrkmen ta\u00fdpasyny\u0148 totemidir, \u00e4htimal, \u00c4newde ja\u00fdlanan \u015fyh Jelaleddin hem \u015fol ta\u00fdpadan bolandyr\u201d di\u00fdip hasap ed\u00fd\u00e4r.<br \/>Totemi\u0148 (ta\u00fdpany\u0148 dini simwolyny\u0148) \u00fderli gelip \u00e7yky\u015fy hakdaky pikir pe\u015ftagy\u0148 da\u015fyna a\u00fdlanan syr\u00e7aly nagy\u015fyny\u0148 we onu\u0148 \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki arap \u00fdazgysyny\u0148, \u015fonu\u0148 \u00fdaly-da a\u017edarhalary\u0148 hem Orta Azi\u00fdany\u0148 arhitektura \u00fdadyg\u00e4rliklerinde ba\u015fga hi\u00e7 \u00fderde \u00fdoklugy bilen \u00fdene bir gezek berkle\u015f\u00fd\u00e4r. \u015eonu\u0148 bilen birlik-de bu nagy\u015fy\u0148 \u015fekilleri t\u00fcrkmen eneolitini\u0148 (mis-b\u00fcr\u00fcn\u00e7 zamanyny\u0148) k\u00fc\u00fdze nagy\u015flary \u00fc\u00e7in h\u00e4si\u00fdetlidir we t\u00fcrkmen haly sungatynda \u00f6z \u00fda\u015famagyny h\u00e4zir hem dowam ed\u00fd\u00e4r. \u015eulary\u0148 hemmesi \u00c4new metjidini\u0148 bezegine t\u00fcrkmen halkyny\u0148 i\u0148\u0148an uzak gadymdaky \u00f6z ata-babalaryndan miras edinip alan \u00e7eper\u00e7ilik \u00e4he\u0148ini\u0148 hut \u00f6zi di\u00fdip hasaplamaga m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Se\u00fdit Jemaleddin metjidi \u00ddadyg\u00e4rligi\u0148 \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderi: Ahal wela\u00fdatyny\u0148 Ak Bugda\u00fd etraby.\u00ddadyg\u00e4rligi\u0148 d\u00f6wri: b.e. XV asyrySe\u00fditjemaleddin metjidi atlary bilen belli bolan bu ymarat hakykatdan \u00f6r\u00e4n \u00e7yl\u015fyrymly desga bolup, metjidi\u0148, guburhanany\u0148, medres\u00e4ni\u0148 we hanakany\u0148 wezipelerini \u00fderine \u00fdetiripdir.\u00c4newd\u00e4ki metjidi \u00f6wrenmegi\u0148 ba\u015flangyjyny W.A.\u017dukowski\u00fd (1886-njy \u00fdylda)&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":25056,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[108,149],"tags":[110,109],"class_list":["post-25309","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya-mirasy","category-world-heritage-2","tag-dunya-mirasy","tag-isjenlik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25309","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25309"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25309\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28437,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25309\/revisions\/28437"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25056"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25309"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25309"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25309"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}