{"id":25317,"date":"2025-07-05T17:40:41","date_gmt":"2025-07-05T17:40:41","guid":{"rendered":"https:\/\/co-travels.com\/kunya-urgenc-yadygarlikleri\/"},"modified":"2025-07-21T13:56:12","modified_gmt":"2025-07-21T13:56:12","slug":"kunya-urgenc-yadygarlikleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/kunya-urgenc-yadygarlikleri\/","title":{"rendered":"Gadymy K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"25317\" class=\"elementor elementor-25317 elementor-23647\">\n\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-8b9b041 elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"8b9b041\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-c54ef5d\" data-id=\"c54ef5d\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-37a262f elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"37a262f\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Gadymy K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7.<\/p><p>Gadymy K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7 &#8211; K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7 topragy t\u00fcrkmen halkyny\u0148 we b\u00fctind\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 de\u0148siz\u2014ta\u00fdsyz medeni mirasyny\u0148 aja\u00fdyp nusgalaryny \u00f6zinde jemle\u00fd\u00e4r. Onu\u0148 \u00fdadig\u00e4rliklerini geljekki nesiller \u00fc\u00e7in gorap saklamak, wagyz etmek, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00e4hli halklaryny\u0148 m\u00f6h\u00fcm wezipesidir. K\u00f6ne\u00fcrgenji\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00e4hmi\u00fdetli medeni merkezi, owadan \u015f\u00e4heri bolandygy hakynda d\u00fcrli d\u00f6wr\u00fc\u0148 taryhy \u00fdazuw \u00e7e\u015fmeleri we d\u00fcrli maglumatlary habar ber\u00fd\u00e4rler. Bu g\u00fcnki g\u00fcn \u015fol ba\u00fd ge\u00e7mi\u015f taryhdan a\u00fdry\u2014a\u00fdry\u2014ga\u00fdtalanmajak sungat h\u00f6km\u00fcnde binag\u00e4rlik \u00fdadyg\u00e4rlikleri bolup, bize miras galypdyr. K\u00f6p taryhy we durmu\u015f kyn\u00e7ylyklaryny ba\u015fdan ge\u00e7iren \u015fol gadymy \u015f\u00e4heri\u0148 taryhy\u2014medeni \u00fdadyg\u00e4rlikleri 2005\u2014nji \u00fdylda \u00ddUNESKO-ny\u0148 \u201cD\u00fcn\u00fd\u00e4 mirasyny\u0148 sanawyna\u201d girizildi. 2008\u2014nji \u00fdyly\u0148 Sent\u00fdabr a\u00fdynda T\u00fcrkmenistanda \u201cNejmeddin Kubra we G\u00fcndogary\u0148 ruhy\u2014medeni d\u00fcn\u00fd\u00e4si\u201d, \u015fe\u00fdle\u2014de 2010\u2014njy \u00fdyly\u0148 Dekabr a\u00fdynda Da\u015foguzda \u201cK\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7 t\u00fcrkmen d\u00f6wleti we Merkezi Azi\u00fda XIII asyry\u0148 birinji \u00fdarymynda\u201d atly halkara maslahatlary ge\u00e7irildi. Maslahatlary\u0148 maksady d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 taryh ylmyny\u0148 \u00f6\u0148debaryjy \u00fd\u00f6relgelerini nazarda tutmak bilen, K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7 T\u00fcrkmen d\u00f6wletini\u0148 taryhyny \u00f6wrenmekden, da\u015fary \u00fdurt alymlaryny\u0148 tejribesini umumyla\u015fdyrmakdan hem\u2014de \u015fo\u0148a degi\u015fli t\u00e4ze \u00e7e\u015fmeleri a\u00fdan etmekden, arheologik \u00fdadig\u00e4rlikleri \u00f6wrenmekden, rejelemekden we gorap saklamakdan, \u015fe\u00fdle hem t\u00fcrkmen halkyny\u0148 gadymy, orta asyr, t\u00e4ze we h\u00e4zirki zaman taryhyny, medeni\u00fdetini we halk d\u00f6redijiligini \u00f6wrenmek bo\u00fdun\u00e7a ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n ylmy barlaglary\u0148 t\u00e4ze taslamasyny durmu\u015fa orna\u015fdyrmak bilen baglany\u015fykly \u00f6zara b\u00e4hbitli hyzmatda\u015flygy \u00fdola go\u00fdmakdan ybaratdy. Ata\u2014babalarymyzdan miras galan taryhy we medeni \u00fdadig\u00e4rliklerini gi\u0148i\u015fle\u00fdin \u00f6wrenmegi\u0148, olary abat saklamagy\u0148 we geljekki nesillere \u00fdetirmegi\u0148, t\u00e4ze tapylan tapyndylary\u0148 we \u00e7e\u015fmeleri\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fda\u00fdradylmagyny\u0148 wajyp \u00e4hmi\u00fdeti bardyr. \u00dcrgen\u00e7 gadymy Horezm d\u00f6wletini\u0148 pa\u00fdtagty h\u00f6km\u00fcnde\u2014de, \u00f6z \u00f6sen medeni\u00fdetini, ylmy, sungaty bilen\u2014de has irki d\u00f6w\u00fcrlerden b\u00e4ri me\u015fhurlyk gazanyp gelipdir. D\u00fcrli seb\u00e4plere g\u00f6r\u00e4 pa\u00fdtagt bu \u00fderden g\u00f6\u00e7\u00fcril\u00fd\u00e4r. Ba\u015fga \u00fderden (h\u00e4zirki Horezmde) t\u00e4ze \u015f\u00e4her salnyp, o\u0148a hem \u00dcrgen\u00e7 di\u00fdip at go\u00fd\u00fdarlar. Ilki \u00dcrgen\u00e7 bolanso\u0148, mu\u0148a \u201c\u00f6\u0148ki, gadymy\u201d manysynda \u201cK\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7\u201d di\u00fdip at go\u00fdupdyrlar. Bu \u00fderde hem her bir \u00fdadyg\u00e4rligi\u0148, her bir dep\u00e4ni\u0148 uly taryhy, gyzykly rowa\u00fdatlary bardyr. Hyta\u00fd taryh\u00e7ylaryny\u0148 i\u015flerinde K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7 \u015fol d\u00f6wr\u00fc\u0148 uly ylmy we ykdysady merkezi bolupdyr di\u00fdip tassykal\u00fdar. Abu Re\u00fdhan Biruny X asyrda \u015f\u00e4herde uly kitaphanany\u0148 bolandygy barada \u00fdazgy galdyrypdyr. K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7 me\u015fhur \u201cMamuny\u0148 akademi\u00fdasy\u201d hem hereket edipdir. Onu\u0148 d\u00f6redilmegi matematikleri\u0148 we astronomlary\u0148 \u00f6sen mekdebini\u0148 pe\u00fdda bolmagyna, K\u00f6ne\u00fcrgenji\u0148 halkara \u00e4hmi\u00fdetli s\u00f6wda merkezine \u00f6wr\u00fclmegine amatly \u015fert d\u00f6redipdir. \u201cAkademi\u00fdany\u0148\u201d d\u00f6redilmegine gadymy Horezm medeni\u00fdetini\u0148 arap dili, yslam ylmy we medeni\u00fdeti bilen baglany\u015fykly bolmagy seb\u00e4p bolupdyr. Horezm \u015fasy Allaeddin Teke\u015f ibn Il\u2014Arslan \u015fol d\u00f6wr\u00fc\u0148 i\u0148 uly hasaplan\u00fdan, tapylma\u00fdan kitaplary \u00f6zinde sakla\u00fdan kitaphanany d\u00f6red\u00fd\u00e4r. Ymam \u015eihabeddin Hiwaki XII asyry\u0148 ahyrlarynda\u2014XIII asyry\u0148 ba\u015flarynda K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7 t\u00fcrkmen d\u00f6wletini\u0148 di\u0148e bir \u00f6\u0148debaryjy i\u015f dolandyryjy bolman, ol me\u015fhur alym h\u00f6km\u00fcnde\u2014de tanalypdyr. Ol K\u00f6ne\u00fcrgenji\u0148 ba\u015f medresesinde okan d\u00f6wr\u00fcnde de\u0148i\u2014ta\u00fdy bolmadyk kitaphanany gurdurypdyr. K\u00e4bir taryhy \u00e7e\u015fmelere g\u00f6r\u00e4, ymam \u015eihabeddin Hiwakini\u0148 ady\u20141145-nji \u00fdylda K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7de doglan, sopu\u00e7ylyk taglymatyny\u0148 Kubra\u00e7ylar mekdebini esaslandyryjy Ahmet Ibn Omar Abuljennap Nejmeddin Kubra al\u2014Hiwakini\u0148 ady bilen baglany\u015fyklydyr. \u015eahyr hem alym Nejmeddin Kubrany\u0148 ylymda m\u00e4lim bolan we nusgalary \u015fu g\u00fcne \u00e7enli saklanyp galan 30\u2014dan gowrak arap hem pars dillerinde \u00fdazan eserlerini\u0148 bardygy anyklandy. Onu\u0148 44 b\u00f6l\u00fcmden ybarat romanyny\u0148 we \u00fdazan rubagylaryndan 80-e gola\u00fdyny\u0148 saklanyp galandygyny Nejmeddin Kubrany\u0148 edebi d\u00f6redijiligi bilen gyzyklan\u00fdan alymlar \u00fdaz\u00fdarlar. \u015eu mysallardan g\u00f6rn\u00fc\u015fi \u00fdaly, Nejmeddin Kubrany\u0148 edebi d\u00f6redijiligini\u0148 bir b\u00f6legi bolan rubagylary \u00f6z\u00fcni\u0148 \u00e7eperligi hem \u00e7u\u0148 manylylygy bilen tapawutlan\u00fdar. Bu nusgalar be\u00fdik \u015fe\u00fdhi\u0148 ruhy d\u00fcn\u00fd\u00e4sini\u0148 \u00f6w\u00fc\u015fginleri bolup dur\u00fdanlygy \u00fc\u00e7inem gymmatlydyr. \u201cDini\u0148 uly \u00ddyldyzy\u201d di\u00fdlip atlandyrylan be\u00fdik ynsan Nejmeddin Kubra, di\u0148e bir sopu\u00e7ylyk tarykatyny esaslandyryjy, hakykaty\u0148 k\u00e4mil teoretigi we praktigi, ezber \u015fahyr , alym, filosof bolman, e\u00fdsem t\u00fcrkmeni\u0148 hakyky milli gahrymany, arslan \u00fd\u00fcrekli perzendi we de\u0148siz\u2014ta\u00fdsyz watan\u00e7y oglydyr.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gadymy K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7. Gadymy K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7 &#8211; K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7 topragy t\u00fcrkmen halkyny\u0148 we b\u00fctind\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 de\u0148siz\u2014ta\u00fdsyz medeni mirasyny\u0148 aja\u00fdyp nusgalaryny \u00f6zinde jemle\u00fd\u00e4r. Onu\u0148 \u00fdadig\u00e4rliklerini geljekki nesiller \u00fc\u00e7in gorap saklamak, wagyz etmek, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00e4hli halklaryny\u0148 m\u00f6h\u00fcm wezipesidir. K\u00f6ne\u00fcrgenji\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00e4hmi\u00fdetli medeni merkezi, owadan \u015f\u00e4heri bolandygy hakynda&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":25052,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[108,149],"tags":[110,109],"class_list":["post-25317","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya-mirasy","category-world-heritage-2","tag-dunya-mirasy","tag-isjenlik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25317","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25317"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25317\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28483,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25317\/revisions\/28483"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25052"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25317"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25317"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25317"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}