{"id":25337,"date":"2024-01-19T19:11:25","date_gmt":"2024-01-19T19:11:25","guid":{"rendered":"https:\/\/co-travels.com\/koytendag-daglary-we-dinozawr-duzumi\/"},"modified":"2025-07-30T17:32:51","modified_gmt":"2025-07-30T17:32:51","slug":"koytendag-daglary-we-dinozawr-duzumi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/koytendag-daglary-we-dinozawr-duzumi\/","title":{"rendered":"K\u00f6\u00fdtendagy\u0148 tebigy g\u00f6zelligi we t\u00e4sinlikleri"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"25337\" class=\"elementor elementor-25337 elementor-852\">\n\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-32ad1bfc elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"32ad1bfc\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-46f2fdde\" data-id=\"46f2fdde\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-23cfac03 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"23cfac03\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>T\u00fcrkmenistany\u0148 Da\u015fky gur\u015fawy goramak ministrligine degi\u015fli Ko\u00fdtendag goraghanasy Lebap wela\u00fdatynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. Ko\u00fdtendag \u00f6zlerini &#8220;kerem-keramatly&#8221; di\u00fdip hem atlandyr\u00fdar. Ko\u00fdtendaga barany\u0148yzda, \u00fdurdu\u0148 i\u0148 be\u00fdik nokady bolan A\u00fdribabany\u0148 be\u00fdikligini &#8211; 3139 metr g\u00f6r\u00fcp bilersi\u0148iz.<\/p>\n<p>Ko\u00fdtendagy\u0148 i\u0148 aja\u00fdyp g\u00f6zelliklerinden biri, dar j\u00fclgeleri, uzyn we ga\u00fdaly akymlarydyr. Ko\u00fdtendagda &#8220;Umbar dere&#8221;, &#8220;Dara\u00fdy dere&#8221;, &#8220;Gyrgyzy deresi&#8221;, &#8220;Bulak dere&#8221;, &#8220;Hojagarawul dere&#8221; \u00fdaly birn\u00e4\u00e7e akym bar. Bu der\u00fdalary\u0148 arasynda &#8220;Dara\u00fdy dere&#8221; g\u00f6zelligi we \u00fc\u00fdtge\u015fik g\u00f6rn\u00fc\u015fi bilen tapawutlan\u00fdar. Bu akymy\u0148 uzynlygy 18 kilometre, ini 15-20 metre we k\u00e4bir \u00fderlerde has gi\u0148dir we iki tarapyndaky dik ga\u00fdalardan dur\u00fdar. Akym do\u0148u\u0148 \u00e7e\u015fmesidir we tomusda-da t\u00f6werekd\u00e4ki \u00fderleri sowad\u00fdar.<\/p>\n<p>&#8220;Dara\u00fdy dereden&#8221; ak\u00fdan \u00e7e\u015fm\u00e4ni\u0148 iki gapdalynda akym toka\u00fd bilen bezel\u00fd\u00e4r. Toka\u00fd b\u00fcrg\u00fctleri\u0148, m\u00f6jekleri\u0148 we be\u00fdleki gu\u015flary\u0148 h\u00f6w\u00fcrtgele\u00fd\u00e4n dik ga\u00fdalary\u0148 \u00fcst\u00fcnde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Ko\u00fdtendagy b\u00fctin d\u00fcn\u00fd\u00e4de me\u015fhur eden ba\u015fga bir t\u00e4sinlik, dinozawry\u0148 a\u00fdak yzlaryny\u0148 tapylan be\u00fdik d\u00fczl\u00fcgidir. Alymlary\u0148 pikiri\u00e7e, a\u00fdak yzlary taryhdan \u00f6\u0148ki d\u00f6w\u00fcrde \u00fda\u015fan dinozawrlara degi\u015flidir. Bu \u00fderde uzynlygy 400 we 300 metr bolan me\u00fdilli u\u00e7arda 2500 t\u00f6weregi dinozawry\u0148 a\u00fdak yzlaryny tapyp bilersi\u0148iz. D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 ba\u015fga hi\u00e7 \u00fderinde bir \u00fderde \u015fe\u00fdle k\u00f6p dinozawr a\u00fdak yzy tapylmady. Megalosaurus 26 \u00fdoldan ge\u00e7di , i\u0148 uzynlygy 195 metr, 226 metr, 266 metr we uzynlygy 311 metr, bu &#8220;d\u00fcn\u00fd\u00e4 rekordy&#8221;. Megalosaurus a\u00fdak yzlary tapylanlary\u0148 arasynda i\u0148 ulusy bolup, urura d\u00f6wri bilen baglany\u015fyklydyr. Bu maglumatlary\u0148 hemmesi, T\u00fcrkmenistandaky Dinozawr platosyny\u0148 \u00f6zbolu\u015flydygyny, planetada hi\u00e7 hili me\u0148ze\u015fligi\u0148 \u00fdokdugyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. Mundan ba\u015fga-da, platoda 43 a\u00fdakgap \u00f6l\u00e7egine la\u00fdyk gel\u00fd\u00e4n gumanoid jandarlary\u0148 a\u00fdak yzlary bar.<br \/>Dinozawr platosyny\u0148 emele geli\u015fini alymlar a\u015fakdaky \u00fdaly suratlandyr\u00fdarlar. Takmynan 145-150 million \u00fdyl ozal, urura d\u00f6wr\u00fcni\u0148 ahyrynda bu \u00fderde ullakan dinozawrlary\u0148 \u00fd\u00f6r\u00e4n \u00fdalpak lagun d\u00fc\u00fdbi bardy. Az salymdan suw yza \u00e7ekildi we \u00f6\u0148ki d\u00fc\u00fdbi gurady we gaty hek da\u015fyna \u00f6wr\u00fcldi. Millionlar\u00e7a \u00fdyl ge\u00e7enden so\u0148, geologiki prosesleri\u0148 netijesinde tektoniki plitalar \u00e7akny\u015fyp , bu \u00fder \u00fc\u00fd\u015fmele\u0148leri emele getirdi. \u00d6\u0148 gorizontal bolan tabak egilip, h\u00e4zirki be\u00fdikligine \u00e7ykdy. Moreene birn\u00e4\u00e7e million \u00fdyldan so\u0148 has \u00fdum\u015fak ga\u00fdalar suw we \u015femal bilen \u00fduwuldy we dinozawr \u00fdollary bolan sebit a\u00e7yldy. <br \/>H\u00e4zirki wagtda bu t\u00e4sin we ylmy ta\u00fddan gymmatly yzlary gorap saklamak we \u00f6wrenmek bo\u00fdun\u00e7a i\u015fler alnyp baryl\u00fdar. Ko\u00fdtendag hakda a\u00fddylanda, Ko\u00fdten k\u00f6l\u00fcni \u00fdatlap bolmaz. Ko\u00fdten obasyny\u0148 gola\u00fdynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n durgun k\u00f6l \u00fdurdu\u0148 i\u0148 \u00e7u\u0148 \u00fderlerinden biridir.<\/p>\n<p>Ko\u00fdtendag \u00f6s\u00fcmlik d\u00fcn\u00fd\u00e4sini\u0148 d\u00fcrl\u00fcligi jahanke\u015fdeleri hem \u00f6z\u00fcne \u00e7ek\u00fd\u00e4r. Ko\u00fdten obasyny\u0148 gola\u00fdynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4n Arnap aga\u00e7lary \u00fdurtda \u00fdeke-t\u00e4k aga\u00e7dyr. Arnap agajy be\u00fdleki atlar bilen tanal\u00fdar &#8211; unabi, chylan (igde). T\u00fcrkmen halkyny\u0148 milli lideri Gahryman Arkadagy\u0148 &#8220;T\u00fcrkmenist \u0434\u0430\u0440 dermanlyk kekleri&#8221; atly ylmy ensiklopedi\u00fda &#8220;Arnap agajy&#8221; -y\u0148 bejeri\u015f a\u00fdratynlyklary barada anyk maglumat ber\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Ko\u00fdtendagda 930-dan gowrak \u00f6s\u00fcmlik g\u00f6rn\u00fc\u015fi bar, olary\u0148 10 g\u00f6terimi di\u0148e \u015fu \u00fderlerde du\u015f gel\u00fd\u00e4r. Olary\u0148 k\u00f6p\u00fcsi dermanlyk \u00f6s\u00fcmlikler h\u00f6km\u00fcnde hem bellidir. Yearyl bo\u00fdy \u00fda\u015fyl ar\u00e7a, Ko\u00fdtendagy\u0148 esasy bezeglerinden biridir.<\/p>\n<p>Ko\u00fdtendagy\u0148 ha\u00fdwanat d\u00fcn\u00fd\u00e4si barada a\u00fddylanda bolsa, s\u00fc\u00fddemdirijileri\u0148 40-dan gowrak g\u00f6rn\u00fc\u015fini\u0148 bardygyny a\u00fddyp bolar. Olary\u0148 arasynda mahrur di\u00fdlip atlandyryl\u00fdan egrilen \u015fahly dag ge\u00e7isini \u00fdatlamak zerur. Mahrur di\u0148e \u015fu \u00fderlerde tapylmagy bilen tapawutlan\u00fdar. De\u0148iz derejesinden 1500-2500 metr belentlikde \u00fda\u015famaga u\u00fdgunla\u015fdyryldy. Da\u015flarda aja\u00fdyp hereketleri \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4n bu ha\u00fdwanlar goraghanany\u0148 berk goragynda.<\/p>\n<p>K\u00f6\u00fdtendagda g\u00f6zelligi\u0148 ny\u015fany bolan onlar\u00e7a g\u00fcl g\u00f6rn\u00fc\u015fi bar. \u201cBagt g\u00fcli\u201d ady bilen me\u015fhur bolan 16 g\u00fcl\u00fc\u0148 8 g\u00f6rn\u00fc\u015fi bar. Bu, de\u0148iz derejesinden 700-3000 metr belentlikde \u00f6s\u00fd\u00e4n g\u00fcl\u00fc\u0148 i\u0148 owadan we se\u00fdrek g\u00f6rn\u00fc\u015fidir.<\/p>\n<p>Ko\u00fdtendag goraghanasynda Ko\u00fdtendagy\u0148 tebigy g\u00f6zelliklerini we t\u00e4sinliklerini gorap saklamak we ylmy ta\u00fddan \u00f6wrenmek \u00fc\u00e7in uly i\u015fler yzygiderli alnyp baryl\u00fdar.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmenistany\u0148 Da\u015fky gur\u015fawy goramak ministrligine degi\u015fli Ko\u00fdtendag goraghanasy Lebap wela\u00fdatynda \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. Ko\u00fdtendag \u00f6zlerini &#8220;kerem-keramatly&#8221; di\u00fdip hem atlandyr\u00fdar. Ko\u00fdtendaga barany\u0148yzda, \u00fdurdu\u0148 i\u0148 be\u00fdik nokady bolan A\u00fdribabany\u0148 be\u00fdikligini &#8211; 3139 metr g\u00f6r\u00fcp bilersi\u0148iz. Ko\u00fdtendagy\u0148 i\u0148 aja\u00fdyp g\u00f6zelliklerinden biri, dar j\u00fclgeleri, uzyn we ga\u00fdaly&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":24922,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[84,113,101],"tags":[109,111],"class_list":["post-25337","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nature","category-tebigat","category-101","tag-isjenlik","tag-tebigat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25337","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25337"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25337\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30412,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25337\/revisions\/30412"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24922"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25337"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25337"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/co-travels.com\/tk-tm\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25337"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}